Hukuk Sözlüğü
Dava ve hukuki süreçlerde sık karşılaşılan terimlerin sade tanımları. Her tanımın yanında dayandığı kanun ve madde yer alır.
A
- Adli Kontrol
- Tutuklama nedenleri bulunduğunda şüphelinin tutuklanması yerine, yurt dışına çıkış yasağı, belirli aralıklarla karakola imza verme veya konutu terk etmeme gibi yükümlülüklerle serbest bırakılmasıdır (...
- Adli Yardım
- Kendisinin ve ailesinin geçimini önemli ölçüde zorlaştırmadan yargılama veya takip giderlerini ödeyemeyecek durumdaki kişilerin, talepleri açıkça dayanaksız değilse bu giderlerden geçici olarak muaf t...
- Anlaşmalı Boşanma
- En az bir yıl sürmüş evlilikte eşlerin birlikte başvurması veya bir eşin diğerinin davasını kabul etmesiyle gerçekleşen boşanmadır. Hâkimin eşleri bizzat dinlemesi ve boşanmanın mali sonuçları ile çoc...
- Arabuluculuk
- Tarafları bir araya getirerek birbirlerini anlamalarını ve çözümü kendilerinin üretmesini sağlamak amacıyla, Adalet Bakanlığı arabulucular siciline kayıtlı tarafsız bir uzmanın yürüttüğü gönüllü veya...
- Avukatlık Ücreti (Vekâlet Ücreti)
- Avukatın hukuki yardımının karşılığı olan para veya değerdir. Sözleşmeyle dava değerinin yüzde yirmi beşini aşmamak üzere belirli bir yüzde kararlaştırılabilir; ücret Avukatlık Asgari Ücret Tarifesi'n...
- Ayıplı Mal
- Tüketiciye teslim anında, kararlaştırılan örnek veya modele uymayan ya da objektif olarak sahip olması gereken özellikleri taşımayan, bu nedenle sözleşmeye aykırı olan maldır (6502 sayılı Kanun md. 8)...
B
- Bilirkişi
- Çözümü hukuk dışında özel veya teknik bilgi gerektiren konularda mahkemenin oy ve görüşüne başvurduğu uzman kişidir. Genel bilgi, tecrübe veya hâkimlik mesleğinin gerektirdiği hukuki bilgiyle çözülebi...
Ç
- Çekişmeli Boşanma
- Eşlerin boşanma veya boşanmanın sonuçları konusunda anlaşamadığı, bir eşin genel ya da özel bir boşanma sebebine dayanarak açtığı boşanma davasıdır. Genel sebep, evlilik birliğinin ortak hayatı sürdür...
D
- Dava Zamanaşımı (Ceza)
- Kanunda belirtilen süreler içinde kamu davası açılmaması veya sonuçlandırılmaması hâlinde devletin ceza verme yetkisinin sona ermesidir. Süre, suçun gerektirdiği cezanın üst sınırına göre sekiz yıldan...
- Destekten Yoksun Kalma Tazminatı
- Bir kişinin ölümü nedeniyle onun maddi desteğinden yoksun kalan eş, çocuk, anne-baba gibi kişilerin bu kaybı için talep ettiği tazminattır (TBK md. 53).
E
- Edinilmiş Mallara Katılma Rejimi
- Eşler mal rejimi sözleşmesiyle başka bir rejim seçmedikçe uygulanan yasal mal rejimidir. Rejim sona erdiğinde her eş, diğerinin evlilik süresince karşılığını vererek edindiği malların (edinilmiş malla...
F
- Fazla Çalışma (Fazla Mesai)
- İş Kanunu'nda yazılı koşullar çerçevesinde haftalık kırk beş saati aşan çalışmalardır. Denkleştirme uygulanan işyerlerinde haftalık ortalama kırk beş saati aşmayan çalışmalar fazla çalışma sayılmaz (İ...
H
- Haciz
- Kesinleşmiş bir icra takibinde, alacağın ödenmesini sağlamak için borçlunun mal, hak ve alacaklarına icra dairesince el konulmasıdır. Ödeme emrindeki süre geçtikten ve itiraz varsa kaldırıldıktan sonr...
- Haklı Fesih
- İşçinin veya işverenin, kanunda sayılan sağlık sebepleri, ahlak ve iyiniyet kurallarına uymayan hâller veya zorlayıcı sebepler gibi nedenlerle iş sözleşmesini bildirim süresi beklemeden derhal sona er...
- Hizmet Tespiti Davası
- Sosyal Güvenlik Kurumuna hiç bildirilmeyen veya eksik bildirilen çalışmaların sigortalı hizmet olarak tespiti için iş mahkemesinde açılan davadır. Dava, tespiti istenen hizmetin geçtiği yılın sonundan...
- Hükmün Açıklanmasının Geri Bırakılması (HAGB)
- Sanığa verilen iki yıl veya daha az süreli hapis ya da adli para cezasına ilişkin hükmün, belirli koşullarla açıklanmayarak beş yıllık denetim süresine bırakılmasıdır. Denetim süresi kasıtlı yeni suç...
İ
- İhbar Tazminatı
- Belirsiz süreli iş sözleşmesini kanuni bildirim sürelerine uymadan fesheden tarafın, karşı tarafa bildirim süresine ait ücret tutarında ödediği tazminattır. Bildirim süreleri kıdeme göre iki ile sekiz...
- İhtiyati Tedbir
- Mevcut durumda meydana gelebilecek bir değişiklik nedeniyle hakkın elde edilmesinin önemli ölçüde zorlaşacağı veya gecikme sebebiyle ciddi bir zarar doğacağı endişesi bulunduğunda, mahkemenin uyuşmazl...
- İptal Davası
- Bir idari işlemin yetki, şekil, sebep, konu veya maksat yönlerinden biriyle hukuka aykırı olduğu gerekçesiyle, menfaati ihlal edilenler tarafından o işlemin ortadan kaldırılması için idare mahkemesind...
- İstinaf
- İlk derece mahkemelerinin nihai kararlarına ve bazı ara kararlarına karşı bölge adliye mahkemesine yapılan, hem maddi hem hukuki yönden inceleme yapılan kanun yoludur (HMK md. 341).
- İşe İade Davası
- İş güvencesi kapsamındaki işçinin, geçerli bir sebep gösterilmeden veya gösterilen sebep geçerli olmadan feshedilen iş sözleşmesi nedeniyle işe dönmeyi talep ettiği davadır. Fesih bildiriminden itibar...
- İtirazın İptali Davası
- İlamsız icra takibine borçlunun itiraz etmesi üzerine duran takibin devamını sağlamak için alacaklının, itirazın tebliğinden itibaren bir yıl içinde genel mahkemede açtığı ve alacağın varlığını ispatl...
K
- Kat Mülkiyeti
- Tamamlanmış bir yapının ayrı ayrı ve başlı başına kullanılmaya elverişli bölümleri (bağımsız bölüm) üzerinde, arsa payı ile bağlantılı olarak kurulan özel mülkiyet hakkıdır (Kat Mülkiyeti Kanunu md. 1...
- Kesin Hüküm
- Şeklen kesinleşmiş bir hükmün, aynı taraflar arasında aynı dava sebebine ve aynı talep sonucuna dayanan yeni bir davada bağlayıcı olması ve aynı konunun yeniden dava edilmesini engellemesidir (HMK md....
- Kıdem Tazminatı
- İş sözleşmesi kanunda sayılan hâllerden biriyle sona eren ve aynı işverene bağlı en az bir yıl çalışmış işçiye, her tam hizmet yılı için 30 günlük giydirilmiş brüt ücreti tutarında ödenen tazminattır...
- Kira Bedelinin Tespiti
- Yenilenen kira dönemlerinde uygulanacak kira bedelinin mahkemece belirlenmesidir. Konut ve çatılı işyeri kiralarında artış, bir önceki kira yılının TÜFE on iki aylık ortalamasındaki değişimi geçemez;...
- Kişisel Veri
- Kimliği belirli veya belirlenebilir gerçek kişiye ilişkin her türlü bilgidir. Ad, telefon numarası, IP adresi, fotoğraf ve konum bilgisi kişisel veri sayılabilir (6698 sayılı Kanun md. 3).
- Koruma Kararı (6284)
- Şiddet mağduru veya şiddet tehlikesi altındaki kişileri korumak için hâkim, mülki amir veya kolluk tarafından verilen önleyici ve koruyucu tedbirlerdir. Şiddet uygulayanın konuttan uzaklaştırılması ve...
M
- Menfi Tespit Davası
- Borçlunun, icra takibinden önce veya takip sırasında borçlu olmadığını ispat etmek için açtığı davadır. Takipten önce açılan davada mahkeme, alacağın yüzde on beşinden az olmamak üzere teminat karşılı...
- Mesafeli Sözleşme ve Cayma Hakkı
- Mesafeli sözleşme, satıcı ile tüketicinin aynı anda fiziksel olarak bir arada bulunmadan internet, telefon gibi uzaktan iletişim araçlarıyla kurulan sözleşmedir. Tüketici bu sözleşmelerden on dört gün...
- Mirasçılık Belgesi (Veraset İlamı)
- Yasal mirasçıların kimler olduğunu ve miras paylarını gösteren, sulh hukuk mahkemesi veya noterlikçe verilen belgedir. Halk arasında veraset ilamı olarak bilinir (TMK md. 598).
- Mirasın Reddi
- Yasal veya atanmış mirasçının mirası kabul etmediğini sulh hukuk mahkemesine beyan etmesidir. Kural olarak üç ay içinde yapılır; ölüm tarihinde mirasbırakanın borç ödemeden aczi açıkça belliyse miras...
- Muris Muvazaası
- Mirasbırakanın, mirasçılarını miras hakkından yoksun bırakmak amacıyla gerçekte bağışlamak istediği taşınmazı tapuda satış veya ölünceye kadar bakma sözleşmesi gibi göstererek devretmesidir. Miras hak...
Ö
- Ödeme Emri
- İlamsız icra takibinde alacaklının takip talebi üzerine icra dairesinin borçluya gönderdiği, borcu ödemesini veya itiraz etmesini bildiren belgedir. Genel haciz yoluyla takipte borçlu, ödeme emrinin t...
S
- Saklı Pay
- Altsoy, ana-baba ve sağ kalan eş gibi belirli yasal mirasçıların, mirasbırakanın vasiyet veya bağışlarıyla ellerinden alınamayan miras payı bölümüdür. Örneğin altsoy için saklı pay, yasal miras payını...
- Seçimlik Haklar
- Malın ayıplı çıkması hâlinde tüketicinin seçebileceği haklardır: sözleşmeden dönme, ayıp oranında bedelden indirim, ücretsiz onarım ve imkân varsa ayıpsız misli ile değişim. Tüketici ayrıca koşulları...
Ş
- Şikâyet Süresi
- Soruşturulması ve kovuşturulması şikâyete bağlı suçlarda, şikâyet hakkı olan kişinin fiili ve faili öğrendiği günden itibaren altı ay içinde şikâyette bulunması gerektiğini ifade eden süredir. Süre ge...
T
- Tahliye Taahhüdü
- Kiracının, kiralananı teslim aldıktan sonra belirli bir tarihte boşaltacağını yazılı olarak üstlenmesidir. Kiracı taahhüt ettiği tarihte boşaltmazsa kiraya veren bu tarihten itibaren bir ay içinde icr...
- Tam Yargı Davası
- İdari eylem veya işlemler nedeniyle kişisel hakları doğrudan zarar görenlerin, bu zararın idarece tazmin edilmesi için açtığı davadır (İYUK md. 2/1-b).
- Tedbir Nafakası
- Boşanma veya ayrılık davası süresince hâkimin, eşlerin barınması ve geçimi ile çocukların bakımı için kendiliğinden aldığı geçici önlemler kapsamında bağlanan nafakadır. Dava boyunca geçerlidir (TMK m...
- Temerrüt
- Muaccel (vadesi gelmiş) bir borcun borçlusunun, alacaklının ihtarı veya kararlaştırılan ifa gününün geçmesiyle borcu zamanında ifa etmemesi nedeniyle düştüğü hukuki durumdur. Para borcunda temerrüde d...
- Temyiz
- Bölge adliye mahkemesi hukuk dairelerinin temyizi kabil nihai kararlarına karşı, tebliğden itibaren iki hafta içinde Yargıtay'a başvurulan ve kural olarak hukuka uygunluk denetimi yapılan kanun yoludu...
- Tenkis Davası
- Saklı payının karşılığını alamayan mirasçının, mirasbırakanın tasarruf edebileceği kısmı aşan ölüme bağlı tasarruflarının veya bağışlarının indirilmesini istediği davadır (TMK md. 560).
- Tutuklama
- Kuvvetli suç şüphesini gösteren somut deliller ve kaçma şüphesi ya da delilleri karartma tehlikesi gibi bir tutuklama nedeni bulunduğunda, hâkim kararıyla şüpheli veya sanığın özgürlüğünün yargılama s...
- Tüketici Hakem Heyeti
- Değeri her yıl Ticaret Bakanlığınca ilan edilen parasal sınırın altında kalan tüketici uyuşmazlıklarında başvurunun zorunlu olduğu, il ve ilçelerde kurulu idari uyuşmazlık çözüm merciidir. Bu sınırın...
U
- Uzlaştırma
- Kanunda sayılan suçlarda, şüpheli ile mağdur veya suçtan zarar görenin, uzlaştırmacı aracılığıyla anlaşmaya varması için yürütülen ceza muhakemesi işlemidir. Şikâyete bağlı suçlar ve kasten yaralamanı...
V
- Velayet
- Ergin olmayan çocuğun bakımı, eğitimi, temsili ve malvarlığının yönetimi konusunda ana ve babaya tanınan hak ve yükümlülüklerin bütünüdür. Yasal sebep olmadıkça velayet ana ve babadan alınamaz (TMK md...
Y
- Yıllık Ücretli İzin
- İşyerinde deneme süresi dahil en az bir yıl çalışmış işçiye her yıl verilen, ücreti ödenen ve vazgeçilemeyen dinlenme hakkıdır. Süre kıdeme göre on dört, yirmi veya yirmi altı günden az olamaz (İş Kan...
- Yoksulluk Nafakası
- Boşanma yüzünden yoksulluğa düşecek eşin, kusuru daha ağır olmamak koşuluyla geçimi için diğer eşten mali gücü oranında istediği süresiz nafakadır. Nafaka yükümlüsünün kusurlu olması aranmaz (TMK md....
- Yürütmenin Durdurulması
- İdari işlemin uygulanması hâlinde telafisi güç veya imkânsız zararlar doğacak olması ve işlemin açıkça hukuka aykırı olması koşullarının birlikte gerçekleştiği durumlarda, idare mahkemesinin dava sonu...
Z
- Zamanaşımı
- Bir alacağın, kanunda belirlenen süre geçtikten sonra borçlunun itirazıyla (def'i) mahkeme yoluyla zorla tahsil edilememesi sonucunu doğuran süredir. Kural olarak alacaklar on yıllık, kira ve ücret gi...
- Zorunlu Mali Sorumluluk Sigortası (Trafik Sigortası)
- Motorlu araç işletenlerin, aracın işletilmesi sırasında üçüncü kişilerin ölümü, yaralanması veya maddi zararından doğan hukuki sorumluluklarını karşılamak için yaptırmak zorunda oldukları sigortadır (...
⚠️ Önemli
Bu sayfadaki bilgiler genel bilgilendirme amacıyla hazırlanmıştır; hukuki danışmanlık veya hukuki görüş niteliği taşımaz ve herhangi bir avukat–müvekkil ilişkisi kurmaz.
İçerik, yayın ve son güncelleme tarihindeki mevzuata göre hazırlanmıştır; mevzuat ve yargı kararları zamanla değişebilir. Bu bilgilere dayanılarak yapılan işlem ve verilen kararlardan Dava Rehberi sorumlu değildir.
Kendi durumunuza ilişkin karar vermeden önce bir avukata danışmanız önerilir. Avukatlık ücretini karşılayamayacak durumdaysanız bulunduğunuz yerdeki baronun Adli Yardım Bürosu'na başvurabilirsiniz.
Sitemizle ilgili iletişim bilgilerine İletişim sayfasından ulaşabilirsiniz.