Sınır Dışı Etme Kararına Nasıl İtiraz Edilir?

Sınır dışı etme nedir?

Sınır dışı etme, Türkiye’de bulunan bir yabancının ülkeden çıkarılmasına yönelik idari işlemdir. İdari işlem, kamu makamının hukukî sonuç doğurmak amacıyla yaptığı karardır. Sınır dışı etme kararı, yabancının menşe ülkesine, transit gideceği ülkeye veya üçüncü bir ülkeye gönderilmesi şeklinde uygulanabilir (6458 sayılı Yabancılar ve Uluslararası Koruma Kanunu md. 52).

Karar, yabancının bulunduğu ilin valiliği tarafından alınır. Valilik kararı kendiliğinden verebileceği gibi, Göç İdaresi Başkanlığının talimatı üzerine de işlem yapabilir (6458 sayılı YUKK md. 53). Kararda sınır dışı etme gerekçesinin bulunması ve kararın yabancıya bildirilmesi gerekir (6458 sayılı YUKK md. 53).

Hangi durumlarda sınır dışı etme kararı verilebilir?

Kanunda birçok sınır dışı etme sebebi düzenlenmiştir. Türkiye’ye giriş, vize veya ikamet kurallarını ihlal etmek; sahte belge kullanmak; geçimini meşru yollarla sağlayamayacağı değerlendirilmek; kamu düzeni, kamu güvenliği veya kamu sağlığı açısından tehdit oluşturmak ve belirli suçlarla bağlantılı olmak bu sebepler arasında sayılır (6458 sayılı YUKK md. 54).

Her olayda kişinin durumunun ve karar gerekçesinin ayrı ayrı incelenmesi gerekir. Örneğin yalnızca bir belgenin eksik olması ile kamu güvenliği gerekçesi aynı kapsamda değerlendirilemez. Kararın hangi kanunî sebebe dayandığı, başvuru hazırlığında belirleyicidir (6458 sayılı YUKK md. 54).

Sınır dışı etme kararına nasıl itiraz edilir?

Sınır dışı etme kararına karşı iptal davası idare mahkemesinde açılır. İptal davası, idari işlemin hukuka aykırı olduğu ileri sürülerek kaldırılmasının istenmesidir. Başvuruyu yabancı, yasal temsilcisi veya avukatı aracılığıyla yapabilir (6458 sayılı YUKK md. 53).

Başvuru sırasında sınır dışı etme kararının bir örneği, tebliğ belgesi, pasaport veya kimlik belgeleri, sağlık raporları, aile bağlarını gösteren belgeler ve gönderilmesi hâlinde karşılaşılabilecek tehlikeleri açıklayan kanıtlar sunulabilir. Hangi belgelerin uygun olduğu olayın özelliklerine göre değişir. Belgelerin bulunmaması, başvuru hakkını kendiliğinden ortadan kaldırmaz; ancak iddiaların açıklanmasını ve desteklenmesini zorlaştırabilir.

Dava açılınca sınır dışı işlemi durur mu?

Yabancı, rızası saklı kalmak üzere, yedi günlük dava açma süresi içinde ve dava açılırsa yargılama sonuçlanıncaya kadar sınır dışı edilmez. Mahkeme başvuruyu dosyanın tamamlanmasından itibaren on beş gün içinde sonuçlandırır ve bu karar kesindir (6458 sayılı YUKK md. 53). Dava açıldığının sınır dışı etme kararını veren makama bildirilmesi gerekir (6458 sayılı YUKK md. 53).

Bu kural, dava açmanın yanı sıra başvurunun doğru mahkemeye ve süresi içinde yapılmasını da önemli hâle getirir. Sadece dilekçe hazırlamak veya bir kuruma sözlü olarak itiraz etmek, idare mahkemesinde açılmış bir iptal davasının yerine geçmez (6458 sayılı YUKK md. 53).

Kimler sınır dışı edilemez?

Türkiye’nin geri göndermeme ilkesi, hiç kimsenin işkenceye, insanlık dışı veya onur kırıcı muameleye ya da hayatı veya özgürlüğü bakımından tehdit altında olacağı bir yere gönderilmemesini gerektirir (6458 sayılı YUKK md. 4). Bu ilke, kişinin gönderileceği ülke yönünden somut risklerin değerlendirilmesini gerektirir.

Ayrıca kanunda; gönderileceği ülkede ölüm cezası, işkence veya insanlık dışı muamele riski bulunanlar, ciddi sağlık sorunları olanlar, hamilelik durumu bulunanlar, tedavisi devam edenler ve insan ticareti mağdurlarıyla ilgili bazı özel korumalar düzenlenmiştir. Bu kişiler bakımından sınır dışı edilememe koşullarının bulunup bulunmadığı ayrıca değerlendirilmelidir (6458 sayılı YUKK md. 55).

Ülkeyi terk için süre verilebilir mi?

Hakkında sınır dışı etme kararı bulunan bazı yabancılara, Türkiye’den ayrılabilmeleri için süre tanınabilir. Bu süre on beş günden az ve otuz günden fazla olamaz (6458 sayılı YUKK md. 56). Süre tanınan kişiye, ülkeden ayrılacağına dair belge verilebilir.

Kaçma veya kaybolma riski bulunanlar, yasal giriş veya çıkış kurallarını ihlal edenler, sahte belge kullananlar ya da kamu düzeni, kamu güvenliği veya kamu sağlığı bakımından tehdit oluşturanlar için bu süre tanınmayabilir (6458 sayılı YUKK md. 56).

Geri gönderme merkezinde tutulma ne anlama gelir?

Sınır dışı etme işleminin yürütülmesi sırasında bazı yabancılar geri gönderme merkezinde idari gözetim altında tutulabilir. İdari gözetim, ceza mahkemesinin verdiği hapis cezası değil; sınır dışı işleminin yürütülmesi amacıyla uygulanan idari bir tedbirdir (6458 sayılı YUKK md. 57).

İdari gözetim kararına, devamına veya sona erdirilmesine ilişkin kanundaki başvuru yolları ayrıca incelenmelidir. Kişinin kimliği, sağlık durumu, aile bağları ve sınır dışı işleminin uygulanabilirliği gibi konuların yetkili makamlara bildirilmesi önem taşıyabilir (6458 sayılı YUKK md. 57).

Kurgusal örnek olay

Örneğin, Ayşe Hanım hakkında vize süresini aştığı gerekçesiyle sınır dışı etme kararı verildiğini varsayalım. Karar kendisine tebliğ edildiğinde önce tebliğ tarihini ve gerekçeyi kontrol etmelidir. Yedi günlük süre içinde idare mahkemesinde iptal davası açmalı ve dava açıldığını kararı veren makama bildirmelidir (6458 sayılı YUKK md. 53).

Ayşe Hanım’ın gönderileceği ülkede ciddi bir sağlık riski varsa veya devam eden tedavisi bulunuyorsa bu durumu sağlık belgeleriyle birlikte açıklaması gerekir. Böyle bir durum, sınır dışı edilememe hükümleri kapsamında ayrıca incelenebilir (6458 sayılı YUKK md. 55). Bu örnek kurgusaldır; gerçek başvuruda kararın içeriği ve kişinin özel durumu ayrı değerlendirilir.

Başvuru öncesinde hazırlanabilecek belgeler

Karar ve tebliğ belgesi, pasaport veya kimlik fotokopisi, ikamet ve adres belgeleri, sağlık raporları, aile ilişkilerini gösteren belgeler, eğitim veya çalışma durumuna ilişkin belgeler ve gönderilecek ülkedeki riskleri açıklayan kanıtlar bir araya getirilebilir. Yabancı, elindeki belgeleri ve olayın kronolojisini açıkça paylaşmalıdır.

Sınır dışı etme kararına itiraz, kişinin özgürlüğü, güvenliği ve Türkiye’deki hukuki statüsü bakımından ciddi sonuçlar doğurabilir. Süre kısa olduğu için karar belgesinin bekletilmemesi ve gerektiğinde bir avukattan ya da baronun Adli Yardım Bürosundan destek alınması uygun olabilir.