İstinaf Süresi: Hangi Davada Ne Zaman Başvuru Yapılır?

İstinaf nedir, hangi kararlara karşı kullanılır?

İstinaf, ilk derece mahkemesinin kararının bir üst mahkemede incelenmesini sağlayan kanun yoludur. Hukuk ve ceza yargılamasında incelemeyi bölge adliye mahkemesi, idari yargıda ise bölge idare mahkemesi yapar (HMK md. 341; CMK md. 272; İYUK md. 45). Siz kararın yanlış olduğunu düşünseniz bile, başvurunun incelenebilmesi için o kararın istinafa açık olması gerekir; kanun bazı kararları bu incelemenin dışında tutar (HMK md. 341; CMK md. 272; İYUK md. 45).

Bu nedenle ilk sorunuz yalnızca “Kaç günüm var?” olmamalıdır. “Elimdeki karara karşı istinaf mümkün mü?” sorusunu da sormalısınız. Hukuk davalarında kararın türü ve bazı uyuşmazlıklarda parasal sınır, ceza davalarında hükmün niteliği, idari davalarda ise uyuşmazlığın konusu ve bazı davalarda parasal sınır başvuru imkânını etkiler (HMK md. 341; CMK md. 272; İYUK md. 45). Parasal sınır gerekiyorsa güncel tutarı resmî kaynaktan kontrol edin.

Dava türüne göre istinaf süresi

Tablodaki süreler genel kurallardır. Hukuk davalarında özel kanun hükümleri farklı bir süre öngörebilir; bu yüzden bütün dosyalara aynı takvimi uygulamak doğru olmaz (HMK md. 345). İdari yargıda da özel yargılama usulleri farklı kanun yolu düzenlemeleri içerir; örneğin ivedi yargılama usulünde istinaf yerine doğrudan temyiz yolu düzenlenmiştir (İYUK md. 20/A). Dosyanın başlığından hareket ederek süre belirlemek yerine, verilen kararın ve uygulanan usulün birlikte değerlendirilmesi daha güvenlidir.

Süre karar tarihinde mi, tebligat tarihinde mi başlar?

Hukuk davalarında genel istinaf süresi, kararın her bir tarafa usulüne uygun şekilde tebliğ edilmesiyle başlar; tarafların tebligat tarihleri farklıysa süreleri de ayrı hesaplanır (HMK md. 345). Ceza davalarında genel başlangıç noktası gerekçeli hükmün tebliğidir (CMK md. 273). İdari ve vergi davalarında da genel istinaf süresi kararın tebliğine bağlıdır (İYUK md. 45). Kararın verildiği tarih ile size tebliğ edildiği tarihi birbirine karıştırmayın.

Tebligat, kararın kanunda öngörülen yöntemle bildirilmesidir. Dosyayı avukatınız takip ediyorsa tebligat kural olarak vekile yapılır; ceza yargılamasında kararların sanığa tebliğine ilişkin hükümler ise saklıdır (7201 sayılı Tebligat Kanunu md. 11). Bu yüzden yalnızca sizin elinize ulaşan evrakın tarihine bakmanız yeterli olmayabilir. Süre hesabı için dosyadaki tebligat kaydının kime yapıldığını ve hangi tarihi taşıdığını inceleyin.

Elektronik tebligatta hangi tarih esas alınır?

Elektronik tebligat, muhatabın elektronik adresine ulaştığı tarihi izleyen beşinci günün sonunda yapılmış sayılır (7201 sayılı Tebligat Kanunu md. 7/a). Dolayısıyla elektronik adrese ulaşma tarihi ile hukuken tebliğ edilmiş sayılma tarihi aynı olmayabilir. Süre hesabını yaparken mesajın sisteme ulaştığı günü doğrudan başlangıç kabul etmeyin; önce kanunun belirlediği tebliğ tarihini tespit edin, ardından ilgili yargılama türünün süre hesabı kuralını uygulayın (HMK md. 92; CMK md. 39; İYUK md. 8).

İki hafta ve otuz gün nasıl hesaplanır?

Hukuk yargılamasında hafta olarak belirlenen süre, son haftada başlangıç gününe karşılık gelen günün tatil saatinde biter (HMK md. 92). Ceza yargılamasında da hafta ile belirlenen süre, son haftada tebligat gününe isim olarak karşılık gelen günün mesai bitiminde sona erer (CMK md. 39). Bu nedenle iki haftalık süreyi hesaplarken, tebligatın haftanın hangi gününde yapıldığını belirleyip takvimde karşılık gelen son günü işaretleyebilirsiniz.

İdari yargıda süreler tebliğ tarihini izleyen günden itibaren işlemeye başlar; otuz günlük genel istinaf süresini bu başlangıca göre saymalısınız (İYUK md. 8, 45). Haftalık süre ile günlük süre farklı hesaplama biçimleridir. Takvim hazırlarken ilk satıra yargılama türünü, ikinci satıra tebliğ tarihini, üçüncü satıra uygulanacak süreyi yazmanız karışıklığı azaltabilir. Bu, özellikle aynı anda birden fazla dosyayı takip ettiğinizde yararlı bir çalışma yöntemidir.

Resmî tatiller hukuk yargılamasında süreye dahildir; son gün resmî tatile denk gelirse süre, tatili izleyen ilk iş gününün çalışma saati sonunda biter (HMK md. 93). Ceza yargılamasında son günün tatile rastlaması hâlinde süre, tatilin ertesi günü sona erer (CMK md. 39). İdari yargıda tatil günleri süreye dahildir ve son gün tatile rastlarsa bitiş, tatili izleyen çalışma gününün sonuna geçer (İYUK md. 8).

Kurgusal örnek: Tebligat tarihi neden belirleyici?

Bu örnek kurgusaldır. Ayşe Hanım, istinafa açık bir hukuk davasında verilen gerekçeli kararı salı günü usulüne uygun tebligatla almış olsun. Genel iki haftalık süre, ikinci haftanın salı günü tatil saatinde sona erer; bu gün resmî tatile denk gelirse bitiş ilk iş gününün çalışma saati sonuna geçer (HMK md. 92, 93, 345). Ayşe Hanımın hesabında esas alınacak tarih, mahkemenin karar verdiği tarih değil, usulüne uygun tebligat tarihidir (HMK md. 345).

Aynı örnekte karar elektronik yolla gönderilmiş olsaydı Ayşe Hanımın önce elektronik tebligatın kanunen yapılmış sayıldığı tarihi belirlemesi gerekirdi; bu tarih, elektronik adrese ulaşmayı izleyen beşinci günün sonudur (7201 sayılı Tebligat Kanunu md. 7/a). İki haftalık hesabın başlangıcında bu tebliğ tarihi esas alınırdı (HMK md. 345). Örnek, elektronik adrese ulaşma tarihiyle tebliğ tarihinin ayrı kaydedilmesinin neden yararlı olduğunu gösterir.

İstinaf başvurusu nereye ve nasıl yapılır?

Hukuk davalarında istinaf başvurusu dilekçeyle yapılır. Dilekçe, kararı veren mahkemeye veya başka bir yer mahkemesine verilebilir; kanun başvuru kaydı ve dosyanın gönderilmesine ilişkin işlemleri düzenler (HMK md. 342, 343). Dilekçede hangi karara karşı başvurduğunuzu, başvuru nedenlerinizi ve talebinizi açıkça belirtin (HMK md. 342). Hazırlık için karar örneğini, tebligat belgesini ve itiraz etmek istediğiniz noktaları aynı dosyada toplamanız işinizi kolaylaştırabilir.

Ceza davalarında istinaf istemi, hükmü veren mahkemeye dilekçe verilerek veya zabıt kâtibine beyanda bulunularak yapılabilir; beyan tutanağa geçirilir (CMK md. 273). İdari ve vergi davalarında istinaf, temyizin şekil ve usullerine tabidir; başvuru dilekçesi ilgili usul hükümlerine göre sunulur (İYUK md. 45, 48). Bu farklılıklar nedeniyle hukuk davası için hazırlanan başvuru yöntemini ceza veya idari dava dosyasına aynen uygulamayın.

Süre kaçırılırsa veya hesapta tereddüt varsa

Hukuk davalarında süresi geçtikten sonra verilen istinaf dilekçesi reddedilir; ceza yargılamasında da süresinden sonra yapılan istinaf istemi ret sebebidir (HMK md. 346; CMK md. 276). İdari yargıda süresinden sonra yapılan kanun yolu başvurusu bakımından ret düzenlemesi bulunur (İYUK md. 45, 48). Bu nedenle dilekçeyi hazırlamadan önce süre hesabını yapmak, metnin ayrıntılarına sonradan dönmekten daha güvenli bir çalışma sırasıdır.

Tebligat tarihi, kararın istinafa açık olup olmadığı veya uygulanacak özel usul konusunda tereddüdünüz varsa kararın tamamını ve tebligat kayıtlarını bir avukatla değerlendirebilirsiniz. Görüşmeye yalnızca kararın son sayfasını değil, gerekçeli metnini de götürmeniz yararlı olur. Kendi kontrol listenizde kararın türüne, tebliğ tarihine, genel veya özel süreye, son günün tatil olup olmadığına ve başvuruyu sunduğunuzu gösteren kayda ayrı yer ayırın.