Dava ve Harç Masrafları Nasıl Hesaplanır?

Dava masrafları nelerdir?

Dava sırasında yapılan ödemeler tek bir kalemden oluşmaz. Mahkeme harçları, tebligat giderleri, bilirkişi ve keşif ücretleri, tanıkların çağrılması için gereken giderler ile dosyada yapılması zorunlu diğer ödemeler yargılama giderleri içinde değerlendirilebilir (HMK md. 323). Yargı işlemlerinden alınan harçların temel çerçevesi ise Harçlar Kanunu’nda düzenlenir (Harçlar Kanunu md. 2).

Harç, devlet tarafından yapılan yargısal işlem nedeniyle alınan kanuni ödemedir. Gider avansı ise dosyada yapılacak tebligat ve benzeri işlemlerin karşılanması için dava başında yatırılan tutardır (HMK md. 120). Bu nedenle dava açarken ödenen toplam tutarın tamamı “harç” değildir; bazı kalemler işlem gideri veya avans niteliğindedir.

Dava açarken hangi ödemeler gündeme gelir?

Dava açan kişi, dava türüne göre başvurma harcı, karar ve ilam harcı ile dosyada yapılacak işlemler için gider avansı ödeyebilir. Harcın maktu veya nispi olması, davanın ve talebin niteliğine göre değişebilir; hangi harcın uygulanacağı ilgili tarife ve dava türüne göre belirlenir (Harçlar Kanunu md. 2).

Davacı, yargılama harçları ile Adalet Bakanlığının her yıl yayımladığı gider avansı tarifesindeki tutarı dava açarken mahkeme veznesine yatırmak zorundadır (HMK md. 120). Avansın yetersiz olduğu dava sırasında anlaşılırsa mahkeme, eksikliğin tamamlanması için davacıya iki haftalık kesin süre verir (HMK md. 120).

Dava devam ederken yeni masraf çıkar mı?

Evet. Başlangıçta yatırılan gider avansı, dosyada yapılacak bütün işlemleri karşılamayabilir. Örneğin bilirkişi incelemesi, keşif veya ek tebligat gerekirse yeni bir gider doğabilir. Taraflardan birinin delil olarak gösterdiği bir işlemin yapılması için gereken masraf, mahkemenin belirlediği süre içinde yatırılmalıdır (HMK md. 324).

Bir taraf, kendi talep ettiği delil için belirlenen avansı yatırmazsa ve karşı taraf da yatırmazsa o delilin ikamesinden vazgeçilmiş sayılır (HMK md. 324). Bu nedenle yalnızca dava açılışındaki ödemeyi değil, yargılama sırasında mahkemenin ara kararlarını ve ödeme sürelerini de takip etmeniz gerekir.

Davayı kaybeden taraf hangi masrafları öder?

Kural olarak, davada aleyhine hüküm verilen taraf yargılama giderlerinden sorumlu tutulur (HMK md. 326). Ancak tarafların davadaki haklılık oranı farklıysa mahkeme giderleri bu orana göre paylaştırabilir (HMK md. 326). Bu nedenle davanın kısmen kazanılması hâlinde tüm masrafların tek tarafa yüklenmesi zorunlu değildir.

Yargılama giderleri kapsamına harçlar, tebligat ve dosya giderleri, bilirkişi ve keşif masrafları gibi kalemler girebilir (HMK md. 323). Mahkeme, kararında hangi giderlerin hangi taraf üzerinde bırakılacağını gösterir (HMK md. 332). Hüküm kesinleştikten sonra kullanılmayan gider avansının iadesine mahkeme kendiliğinden karar verir (HMK md. 333).

Gereksiz yere davanın uzamasına veya gider yapılmasına sebep olan taraf, davayı kazanmış olsa bile karar ve ilam harcı dışındaki yargılama giderlerinin tamamını veya bir kısmını ödemeye mahkûm edilebilir (HMK md. 327). Bu kural, gereksiz masraf yapılmasına veya yargılamanın kötüye kullanılmasına dayalı durumlarda uygulanabilecek bir düzenlemedir.

Karşı tarafın avukatlık ücreti de ödenir mi?

Dava sonunda mahkeme, koşulları oluştuğunda karşı taraf lehine vekâlet ücretine de hükmedebilir. Bu kalem, davayı takip eden avukat ile müvekkili arasındaki özel ücret sözleşmesinden farklıdır ve yargılama giderleri kapsamında kararda gösterilir (HMK md. 323; HMK md. 332). Vekâlet ücretinin hesaplanmasında yürürlükteki ilgili tarife dikkate alınır; güncel tutar ve sınırlar dava tarihine ve karar tarihine göre değişebilir.

Bir avukatla yapılan ücret sözleşmesi, avukat ile müvekkil arasındaki ilişkiyi düzenler. Karşı tarafa yükletilen vekâlet ücreti ise mahkemenin hüküm altına aldığı yargılama gideri niteliğindedir. Bu iki tutarın aynı olması zorunlu değildir (HMK md. 323; 1136 sayılı Avukatlık Kanunu md. 164).

Adli yardım nedir?

Adli yardım, yargılama veya takip giderlerini kısmen ya da tamamen ödeme gücü bulunmayan kişilerin, hak arama özgürlüğünden yararlanabilmesi için başvurabildiği usuldür (HMK md. 334). Talepte bulunan kişinin kendisinin ve ailesinin geçimini önemli ölçüde zor duruma düşürmeden giderleri karşılayamayacak durumda olması ve talebinin açıkça dayanaktan yoksun görünmemesi gerekir (HMK md. 334).

Adli yardım kabul edilirse kişi yargılama ve takip giderlerinden geçici olarak muaf olur, teminat göstermesi gerekmez, gerekli giderler Devlet tarafından avans olarak ödenir ve gerekiyorsa ücreti sonradan ödenmek üzere bir avukat temin edilir (HMK md. 335). Ancak adli yardım, davanın kazanılacağı anlamına gelmez. Yargılama sonunda mahkeme, tarafların haklılık durumuna göre yargılama giderleri hakkında ayrıca karar verir (HMK md. 326).

Adli yardım, asıl talebin karara bağlanacağı mahkemeden; icra takiplerinde takibin yapılacağı yerdeki icra mahkemesinden, kanun yolu aşamasında ise bölge adliye mahkemesinden veya Yargıtaydan istenir (HMK md. 336). Ret kararına karşı tebliğden itibaren iki hafta içinde kararı veren mahkemeye dilekçe verilerek itiraz edilebilir (HMK md. 337).

Kurgusal örnek: Ayşe Hanım’ın açtığı dava

Örneğin, Ayşe Hanım bir alacak davası açmak istiyor. Dava başında ilgili harçları ve mahkemenin belirlediği gider avansını yatırıyor (Harçlar Kanunu md. 2; HMK md. 120). Yargılama sırasında hesap incelemesi için bilirkişi görevlendiriliyor ve bu işlem için ayrıca gider yatırılması isteniyor (HMK md. 324). Mahkeme, Ayşe Hanım’ın talebini büyük ölçüde reddederse yargılama giderlerinin haklılık oranına göre paylaştırılmasına ve karşı taraf lehine vekâlet ücretine karar verebilir (HMK md. 326; HMK md. 332). Bu örnek kurgusaldır.

Dava masrafları için pratik kontrol listesi

Dava açmadan önce talebinizin hangi mahkemede görüleceğini, hangi harçların uygulanacağını ve yaklaşık hangi delillerin toplanacağını belirlemek masraf planlamasını kolaylaştırır. Mahkemenin ara kararlarında belirtilen ödeme ve belge sunma sürelerini ayrıca takip edin (HMK md. 120; HMK md. 324).