Dava Sürecinde Vekâlet Nedir, Nasıl Verilir?

Dava vekâleti ne anlama gelir?

Dava vekâleti, bir kişinin mahkeme önündeki işlemlerini kendi adına yürütmesi için başka bir kişiye yetki vermesidir. Hukuk davalarında bu görev, kural olarak avukat tarafından yerine getirilir. Dava ehliyeti bulunan kişi davasını kendisi açıp takip edebileceği gibi tayin ettiği vekil aracılığıyla da hareket edebilir (HMK md. 71 ve 72).

Avukatın mahkemeler, hakemler veya yargı yetkisine sahip diğer merciler önünde kişilerin haklarını dava etmesi, savunması ve adli işlemleri takip etmesi avukatlık faaliyetleri arasındadır (Avukatlık Kanunu md. 35). Bu nedenle dava dosyanızın avukat tarafından takip edilmesini istiyorsanız, avukata usulüne uygun bir vekâletname vermeniz gerekir.

Vekâletname vermek zorunlu mudur?

Her davada avukat tutmak zorunlu değildir. Hukuk davasında taraf, davasını kendisi takip edebilir veya bir avukat görevlendirebilir (HMK md. 72). Ancak dava konusu hukuki ve usulî işlemler karmaşık olabilir. Dilekçelerin hazırlanması, delillerin sunulması, duruşmaların takip edilmesi ve kanun yollarının değerlendirilmesi bakımından bir avukattan hukuki yardım alınabilir.

Avukat, noterce düzenlenen veya onaylanan vekâletnamenin aslını ya da kendisinin onayladığı aslına uygun örneğini dosyaya sunmak zorundadır (HMK md. 76). Vekâletnamesinin aslını veya onaylı örneğini vermeyen avukat dava açamaz ve yargılamayla ilgili hiçbir işlem yapamaz. Gecikmesinde zarar doğabilecek hâllerde mahkeme, kesin süre içinde vekâletnamenin getirilmesi koşuluyla işleme izin verebilir; bu sürede vekâletname verilmez veya asıl taraf işlemleri kabul ettiğini dilekçeyle bildirmezse dava açılmamış ya da işlemler yapılmamış sayılır (HMK md. 77).

Genel vekâlet hangi işlemleri kapsar?

Dava vekâleti, kanunun özel yetki aradığı işlemler saklı kalmak üzere, hüküm kesinleşinceye kadar davanın yürütülmesi için gerekli işlemleri yapma yetkisini kapsar (HMK md. 73). Buna dilekçe sunulması, duruşmaya katılınması, delillerle ilgili beyanda bulunulması ve mahkemenin ara kararlarının yerine getirilmesi gibi dava takibine ilişkin işlemler dâhil olabilir.

Vekâletnamenin kapsamını dikkatle incelemeniz gerekir. Özellikle birden fazla dava, icra takibi veya farklı hukuki işlem için verilen vekâletnamelerin hangi işleri kapsadığı aynı olmayabilir. Avukatın dosyada işlem yapabilmesi, hem vekâletnamenin içeriğine hem de ilgili işlem için özel yetki gerekip gerekmediğine bağlıdır (HMK md. 73 ve 74).

Hangi işlemler için özel yetki gerekir?

Bazı işlemler, avukatın genel dava takip yetkisi içinde kabul edilmez. Davayı sona erdirebilecek veya tarafın önemli bir hakkından vazgeçmesine yol açabilecek işlemler için vekâletnamede açık özel yetki bulunması gerekir (HMK md. 74).

Örneğin, Ayşe Hanım devam eden alacak davasını bir avukat aracılığıyla takip etmektedir. Avukatı duruşmalara katılabilir ve dilekçeler sunabilir. Ancak Ayşe Hanım adına davadan feragat edecek veya karşı tarafla sulh olacaksa, bu işlemleri yapmaya açıkça yetkili olduğunun vekâletnamede gösterilmesi gerekir (HMK md. 74).

Avukat değiştirilirse ne olur?

Aynı davada yeni bir avukat görevlendirmek istediğinizde yeni vekâletnamenin dosyaya sunulması gerekir (HMK md. 76). Önceki avukatın yetkisinin sona erdirilmesi veya vekâlet ilişkisinin değiştirilmesi konusunda dosyaya açık ve usulüne uygun bir bildirim yapılması önem taşır. Birden fazla avukatın aynı dosyada yetkili olup olmadığı, dosyaya sunulan belgeler ve yapılan bildirimler üzerinden değerlendirilir.

Vekâlet ücreti ve dava giderleri

Avukatla aranızdaki ücret ilişkisi ile mahkemenin kararında karşı tarafa yükletilebilecek vekâlet ücreti aynı şey değildir. Avukatla yapılan ücret anlaşması, aranızdaki özel ilişkiyi düzenler. Mahkemenin yargılama giderleri kapsamında değerlendirdiği vekâlet ücreti ise yargılama giderleri arasında sayılır (HMK md. 323).

Yargılama giderlerinin hangi tarafa yükletileceği, davadaki sonuç ve kanundaki kurallara göre belirlenir (HMK md. 326). Bu nedenle davayı kaybeden tarafın, kendi avukatıyla yaptığı sözleşme ücretinden ayrı olarak karşı tarafa ödenmek üzere mahkemece belirlenen bir vekâlet ücretiyle karşılaşması mümkündür. Ücret konusunda imzalanacak sözleşmenin kapsamını ve ödeme koşullarını önceden anlamanız gerekir.

Ceza soruşturması ve davasında vekâlet

Ceza dosyalarında kullanılan kavramlar hukuk davalarından farklıdır. Şüpheli veya sanığın savunmasını yapan avukata müdafi, mağdur veya katılanı temsil eden avukata ise vekil denir. Şüpheli veya sanık, müdafi yardımından yararlanma hakkına sahiptir (CMK md. 147).

Kanun, bazı durumlarda müdafi görevlendirilmesini zorunlu tutar. Bu hâllerde kişi kendi avukatını seçebilir; seçemiyor veya müdafi görevlendirilmesini istiyorsa ilgili usule göre baro tarafından müdafi görevlendirilmesi gündeme gelir (CMK md. 150). Ceza dosyasında ifade vermeden veya savunma yapmadan önce müdafi yardımının kapsamını öğrenmeniz mümkündür (CMK md. 147).

Vekâlet verirken pratik kontrol listesi

Vekâletname düzenlemeden önce hangi dosyanın takip edileceğini ve avukata hangi işlemler için yetki verileceğini belirleyin. Sulh, feragat, kabul, ibra veya kanun yolundan vazgeçme gibi işlemler bakımından açık özel yetki gerekip gerekmediğini sorun (HMK md. 74).

Dava açıldıktan sonra vekâletnamenin dosyaya sunulduğunu kontrol edin (HMK md. 76). Mahkeme veya kalem tarafından vekâletnameyle ilgili eksiklik bildirilirse, bunun hangi dosyaya ve hangi işleme ilişkin olduğunu öğrenin. Avukatlık ücretini, masrafların kim tarafından karşılanacağını ve iletişim yöntemini yazılı bir sözleşmeyle açıklığa kavuşturmanız yararlı olabilir.