Türk Vatandaşlığı Başvurusu Nasıl Yapılır?

Vatandaşlık başvurusu ne anlama gelir?

Türk vatandaşlığı başvurusu, yabancı bir kişinin Türk vatandaşlığını sonradan kazanmak için yaptığı idari başvurudur. Türk vatandaşlığının sonradan kazanılması, kanunda belirtilen şartların yerine getirilmesine ve yetkili makamın kararına bağlıdır (5901 sayılı Türk Vatandaşlığı Kanunu md. 10). Kanundaki şartları taşımak da vatandaşlığın kazanılmasında kişiye mutlak bir hak sağlamaz (5901 sayılı Kanun md. 10); başvuru dosyası incelenir ve kanuni şartların oluşup oluşmadığı değerlendirilir (5901 sayılı Kanun md. 18, 19).

Hangi yollarla Türk vatandaşı olunabilir?

Yabancıların başvurabileceği başlıca yollar genel olarak vatandaşlığın kazanılması, Türk vatandaşıyla evlenme ve istisnai vatandaşlıktır. Genel yolda kanunda sayılan şartların tamamının karşılanması aranır (5901 sayılı Kanun md. 11). Evlilik yolu, yalnızca Türk vatandaşıyla evlenmiş olmaya bağlanmamıştır; evliliğin belirli koşulları taşıması gerekir (5901 sayılı Kanun md. 16). İstisnai vatandaşlık ise kanunda özel olarak sayılan kişi ve durumlar bakımından uygulanabilir (5901 sayılı Kanun md. 12).

Genel yoldan vatandaşlık için aranan şartlar

Genel başvuruda başvurucunun ergin ve ayırt etme gücüne sahip olması, başvuru tarihinden geriye doğru kanunda belirtilen süre boyunca Türkiye'de ikamet etmiş olması ve Türkiye'de yerleşme iradesini göstermesi aranır (5901 sayılı Kanun md. 11). Ayrıca yeterli düzeyde Türkçe konuşabilme, kendisinin ve bakmakla yükümlü olduğu kişilerin geçimini sağlayabilecek gelir veya mesleğe sahip olma ve millî güvenlik ile kamu düzeni bakımından engel bulunmama şartları vardır (5901 sayılı Kanun md. 11).

Kanun, başvurucunun genel sağlık bakımından toplum sağlığı açısından tehlike oluşturan bir hastalığının bulunmamasını ve iyi ahlak sahibi olmasını da şartlar arasında sayar (5901 sayılı Kanun md. 11). Bu şartlar birlikte değerlendirilir. Bir şartın karşılanması, diğer şartların da otomatik olarak karşılandığı anlamına gelmez.

Evlilik yoluyla vatandaşlık

Türk vatandaşıyla evlenmek, evlilik tarihinde kendiliğinden Türk vatandaşlığı kazandırmaz. Evlilik yoluyla başvuru için evliliğin en az üç yıldan beri devam etmesi, eşlerin aile birliği içinde yaşaması ve başvurucunun evlilik birliğiyle bağdaşmayacak bir faaliyette bulunmaması gibi şartlar aranır (5901 sayılı Kanun md. 16). Ayrıca başvurucu bakımından millî güvenlik ve kamu düzeni yönünden engel bulunmaması gerekir (5901 sayılı Kanun md. 16).

Evlilik yoluyla vatandaşlık başvurusunda evliliğin gerçek bir aile birliği amacı taşıyıp taşımadığı ve kanuni şartların devam edip etmediği incelenir (5901 sayılı Kanun md. 16, 18). Yabancı eşlerden birinin sonradan Türk vatandaşlığını kazanması diğer eşin vatandaşlığına etki etmez (5901 sayılı Kanun md. 20). Başvurudan sonra Türk vatandaşı eşin ölümüyle evlilik sona ererse aile birliği içinde yaşama şartı aranmaz (5901 sayılı Kanun md. 16).

İstisnai vatandaşlık nedir?

İstisnai vatandaşlık, millî güvenlik ve kamu düzeni bakımından engel bulunmamak şartıyla Cumhurbaşkanı kararıyla verilir. Yatırım yoluyla ikamet izni (YUKK md. 31/1-j) alanlar ve Turkuaz Kart sahipleri ile eşleri ve çocukları, vatandaşlığa alınması zaruri görülenler ve göçmen olarak kabul edilenler de bu kapsamdadır (5901 sayılı Kanun md. 12). Türkiye'ye sanayi tesisi kazandıran, bilimsel, teknolojik, ekonomik, sosyal, sportif, kültürel veya sanatsal alanlarda olağanüstü hizmeti geçen ya da geçeceği değerlendirilen kişiler bu kapsamda değerlendirilebilen gruplar arasında yer alır (5901 sayılı Kanun md. 12).

İstisnai yol, başvurucunun yalnızca belirli bir ekonomik veya kişisel duruma sahip olmasıyla otomatik şekilde vatandaşlık kazanacağı anlamına gelmez. Kanundaki şartların yanı sıra ilgili değerlendirme ve karar süreci işletilir (5901 sayılı Kanun md. 12, 18, 19).

Başvuru nereye yapılır?

Türk vatandaşlığının kazanılması için başvuru, yurt içinde valiliklere, yurt dışında ise dış temsilciliklere yapılır (Türk Vatandaşlığı Kanununun Uygulanmasına İlişkin Yönetmelik). Başvuru makamı, kişinin hangi vatandaşlık kazanma yoluna dayandığını ve dosyada bulunması gereken belgeleri başvurunun niteliğine göre değerlendirir.

Belgelerin eksik sunulması, başvurunun incelenmesini güçleştirebilir. Kimlik, medeni hâl, ikamet, gelir, aile ve güvenlik araştırmasına ilişkin belgeler başvuru türüne göre istenebilir. Hangi belgenin gerekli olduğu kişisel duruma ve yürürlükteki idari uygulamaya göre değişebileceğinden, başvuru makamının güncel belge listesinin kontrol edilmesi gerekir.

Başvurudan sonra hangi incelemeler yapılır?

Başvurudan sonra yetkili makamlar, başvurucunun kanuni şartları taşıyıp taşımadığını araştırır (5901 sayılı Kanun md. 18). Bu incelemede kimlik bilgileri, ikamet durumu, aile ilişkileri, geçim şartları, Türkçe bilgisi ve kamu düzeni ile millî güvenlik bakımından engel bulunup bulunmadığı değerlendirilebilir (5901 sayılı Kanun md. 11, 16, 18).

Şartları taşıyanlar için vatandaşlık dosyası düzenlenip Bakanlığa gönderilir; Bakanlığın inceleme ve araştırması sonucunda uygun bulunanlar Bakanlık kararıyla vatandaşlığı kazanır, uygun görülmeyenlerin talebi reddedilir (5901 sayılı Kanun md. 19). Dosyada eksiklik bulunması veya başvurucunun kanuni şartları karşılamaması hâlinde başvurunun olumlu sonuçlanmaması mümkündür. Bu nedenle başvuru sırasında gerçeğe aykırı bilgi vermemek ve belgelerdeki bilgilerin birbiriyle uyumlu olmasına dikkat etmek gerekir.

Kurgusal örnek olay

Örneğin, Ayşe Hanım yabancı ülke vatandaşıdır ve Türkiye'de kanunun aradığı süre boyunca ikamet etmiştir. Türkçe bilgisi, geçim imkânı ve diğer şartları bakımından genel başvuru yapmayı düşünmektedir. Ayşe Hanım'ın önce genel başvuru şartlarını ayrı ayrı taşıyıp taşımadığını kontrol etmesi gerekir; yalnızca uzun süre Türkiye'de yaşamak vatandaşlık için tek başına yeterli değildir (5901 sayılı Kanun md. 11). Eğer Ayşe Hanım bir Türk vatandaşıyla evliyse, bu kez evlilik yolundaki şartlar ayrıca incelenir (5901 sayılı Kanun md. 16).

Başvuru öncesinde nelere dikkat edilmeli?

Öncelikle başvuru yolunuzu doğru belirleyin. Genel vatandaşlık, evlilik ve istisnai vatandaşlık başvurularının şartları aynı değildir (5901 sayılı Kanun md. 11, 12, 16). İkamet kayıtlarınızı, medeni hâl bilgilerinizi ve gelir durumunuzu başvuru yoluna göre kontrol edin. Pasaport, kimlik veya medeni hâl belgelerindeki farklı yazımların açıklanması gerekebilir.