Vatandaşlıktan Çıkma ve Mavi Kart Rehberi

Türk vatandaşlığından çıkmak ne anlama gelir?

Türk vatandaşlığından çıkma, kişinin Türk vatandaşlığı bağının yetkili makamın izniyle sona ermesidir. Bu işlem, yalnızca başka bir ülkeye taşınmak veya yabancı ülkede uzun süre yaşamak anlamına gelmez; vatandaşlık statüsünü değiştirir. Çıkma izni verilmeden önce kanunda aranan şartların sağlanması gerekir (5901 sayılı Türk Vatandaşlığı Kanunu md. 25).

Vatandaşlıktan çıkmak isteyen kişi, yabancı bir devlet vatandaşlığını kazanmışsa veya kazanacağına ilişkin inandırıcı belirtiler varsa başvuru yapabilir. Böylece kişinin vatandaşlıktan çıktıktan sonra vatansız kalması riskinin önüne geçilmesi amaçlanır (5901 sayılı Kanun md. 25).

Vatandaşlıktan çıkma şartları nelerdir?

Kanuna göre başvuru sahibinin ergin ve ayırt etme gücüne sahip olması gerekir. Ayrıca kişinin başka bir ülke vatandaşlığını kazanmış olması veya kazanacağına dair güvence sunması aranır (5901 sayılı Kanun md. 25). Ayırt etme gücü, kişinin yaptığı işlemin anlamını ve sonuçlarını makul biçimde kavrayabilmesiyle ilgilidir.

Başvuru sahibinin suç veya askerlik hizmeti bakımından aranıyor olmaması ve mali ya da cezai bir kısıtlamasının bulunmaması da şartlar arasında düzenlenmiştir (5901 sayılı Kanun md. 25). Bu nedenle devam eden bir adli veya idari durum, başvurunun değerlendirilmesini etkileyebilir.

Başvuru öncesinde hangi konular kontrol edilmelidir?

Başvuru öncesinde öncelikle başka ülke vatandaşlığının kesinleşip kesinleşmediği veya bu vatandaşlığın kazanılacağına ilişkin güvencenin kabul edilebilir nitelikte olup olmadığı incelenmelidir (5901 sayılı Kanun md. 25). Belgelerdeki isim, doğum tarihi ve medeni durum bilgilerinin birbirine uygun olması da uygulamada önem taşır.

Ayrıca kişi hakkında suç veya askerlik yönünden arama bulunup bulunmadığını, mali ya da cezai kısıtlamanın mevcut olup olmadığını öğrenmelidir. Bu şartlardan biriyle ilgili tereddüt varsa, işlem yapılmadan önce ilgili resmî birimlerden bilgi alınması veya bir avukata danışılması uygun olabilir (5901 sayılı Kanun md. 25).

Çıkma izni ve çıkma belgesi arasındaki fark

Çıkma izni, vatandaşlıktan ayrılma talebinin yetkili makam tarafından kabul edildiğini gösteren aşamadır. İzin verildikten sonra kişinin vatandaşlıktan çıkma işleminin tamamlandığını gösteren belge düzenlenir. Türk vatandaşlığı, çıkma belgesinin ilgiliye imza karşılığı teslimiyle kaybedilir. Çıkma izin belgesi ise karar tarihinden itibaren iki yıl geçerlidir; bu süre içinde yabancı devlet vatandaşlığının kazanıldığı belgelenmezse izin belgesi geçersiz hâle gelir (5901 sayılı Kanun md. 26, 27).

Bu nedenle yalnızca başvuru yapmış olmak veya başvurunun inceleniyor olması, kişinin vatandaşlığını kaybettiği anlamına gelmez. Seyahat belgesi, nüfus kaydı, askerlik, miras, taşınmaz veya sosyal güvenlik işlemleri bakımından hangi statüde olduğunuzu belgenin düzenlenip düzenlenmediğine göre değerlendirmek gerekir (5901 sayılı Kanun md. 26).

Mavi Kart nedir?

Mavi Kart, doğumla Türk vatandaşı olup izin alarak Türk vatandaşlığından çıkan kişilere ve üçüncü dereceye kadar altsoylarına, Türk vatandaşlığından çıkmadan önce sahip oldukları veya vatandaşlıkla bağlantılı bazı haklardan yararlanmayı sürdürdüklerini gösteren belgedir (5901 sayılı Kanun md. 28). Mavi Kart, kişiyi yeniden Türk vatandaşı yapmaz; özel bir hak sahipliği belgesidir.

Mavi Kart kapsamındaki kişiler, millî güvenlik ve kamu düzeniyle ilgili hükümler saklı kalmak üzere, sosyal güvenlik alanındaki kazanılmış hakları korunarak ve ilgili kanunlardaki kurallara tabi biçimde Türk vatandaşlarına tanınan haklardan yararlanmaya devam eder (5901 sayılı Kanun md. 28). Her işlemde Mavi Kart’ın yanı sıra işlemin konusuna ilişkin özel mevzuat da dikkate alınmalıdır.

Mavi Kart sahiplerinin yararlanamadığı başlıca haklar

Mavi Kart sahipleri seçme ve seçilme haklarından yararlanamaz. Ayrıca bir kadroya dayalı ve kamu hukuku rejimine tabi asli ve sürekli kamu hizmeti görevlerinde bulunamazlar. Buna karşılık kanun, kamu kurum ve kuruluşlarında işçi, geçici veya sözleşmeli personel olarak çalıştırılabilmelerine imkân tanır (5901 sayılı Kanun md. 28).

Mavi Kart sahiplerinin askerlik hizmetini yapma yükümlülüğü yoktur; buna karşılık muafen araç veya ev eşyası ithal etme hakları da yoktur (5901 sayılı Kanun md. 28). Kanunun tanıdığı hakların kullanılmasında Mavi Kartın ibrazı yeterlidir (5901 sayılı Kanun md. 28).

Çocuklar ve altsoy bakımından durum

Eşlerden birinin çıkma izniyle vatandaşlığı kaybetmesi diğer eşin vatandaşlığını etkilemez. Çocuklar ise vatandaşlığı kaybeden ana veya babanın talebi ve diğer ebeveynin muvafakatiyle birlikte vatandaşlığı kaybeder; muvafakat verilmezse hâkim kararına göre işlem yapılır. Vatandaşlığın kaybı çocukları vatansız bırakacaksa bu sonuç doğmaz (5901 sayılı Kanun md. 27).

Mavi Kart bakımından ise doğumla Türk vatandaşı olup izinle vatandaşlıktan çıkan kişinin üçüncü dereceye kadar altsoyu da aynı haklardan yararlanır; Cumhurbaşkanı bu sınırı genişletebilir. Altsoyun, üstsoyuyla soy bağını belgelendirmesi şarttır (5901 sayılı Kanun md. 28).

Kurgusal örnek olay

Örneğin, Ayşe Hanım başka bir ülkenin vatandaşlığını kazanmış ve Türk vatandaşlığından çıkmak istemiş olsun. Ayşe Hanım ergin ve ayırt etme gücüne sahipse, hakkında kanunda belirtilen türden bir arama veya kısıtlama bulunmuyorsa ve vatandaşlık durumunu belgeleyebiliyorsa başvurusu şartlar yönünden incelenebilir (5901 sayılı Kanun md. 25). İzin ve belge süreci tamamlandığında Türk vatandaşlığını kaybedebilir; ardından Mavi Kart kapsamındaki haklardan yararlanıp yararlanamayacağı değerlendirilir (5901 sayılı Kanun md. 26 ve 28). Ayşe Hanım’ın seçme ve seçilme hakkı ise Mavi Kart sahibi olmasıyla devam etmez (5901 sayılı Kanun md. 28).

Başvuru yapan kişi nelere dikkat etmeli?

Başvuru sırasında vatandaşlıktan çıkmanın taşınmaz, miras, çalışma, sosyal güvenlik, askerlik ve aile bireylerinin vatandaşlık statüsü üzerindeki etkileri birlikte değerlendirilmelidir. Mavi Kart, her durumda Türk vatandaşlığıyla tamamen aynı sonucu doğurmadığından özellikle kamu görevi ve seçim hakları bakımından ayrım dikkate alınmalıdır (5901 sayılı Kanun md. 27 ve 28).

Başvuru formundaki bilgiler ile yabancı ülke belgelerinin uyumsuz olması incelemeyi zorlaştırabilir. Kişisel durumunuzda çocuk, devam eden soruşturma, askerlik işlemi veya birden fazla vatandaşlık bulunuyorsa, başvuru öncesinde ilgili nüfus ve vatandaşlık biriminden güncel uygulama hakkında bilgi almanız; gerektiğinde bir avukata danışmanız yerinde olur.